door Marjan Agerbeek
2001-09-28
'We verklaren de feministische zaak weer geopend', zo besloten Evelien Tonkens en Tsjalling Swierstra hun artikel op de Podiumpagina van afgelopen zaterdag. Is er een voedingsbodem voor hun oproep? Er zijn nieuwe feministische initiatieven, maar een golf vormen die (nog) niet.
Voor de abortuskliniek in Leiden staat drie keer per week een groepje vrouwen om tegen de afbreking van zwangerschappen te protesteren. Inge van de Velde (35), lid van De Fabel van de illegaal, een radicaal-linkse basisorganisatie die streeft naar een socialistische en feministische samenleving, wil daar iets aan doen.
Van de Velde: ,,Het gaat om twaalf vrouwen die bij de 'grote opdracht'-gemeente horen van de Rhemakerk in Leiden. Ze spreken bezoeksters van de kliniek aan over de reden van hun komst en confronteren personeel met vragen als 'hoeveel heb je er vandaag gedood?' In juli hebben we met tien vrouwen van de Fabel een tegenactie georganiseerd. We zijn voor de kliniek gaan staan en hebben hen gezegd dat ze weg moesten gaan. We hadden ook fototoestellen meegenomen om de vrouwen te imponeren. Dat werkte de eerste keer, ze liepen weg. De volgende keer hadden ze zelf ook camera's bij zich. Ze staan er nog steeds, maar we hebben in ieder geval duidelijk gemaakt dat ze niet ongehinderd bezoeksters kunnen lastigvallen.''
De tegenactie van de Fabel heeft niets te maken met de 'Baas in eigen buik'-acties van Dolle Mina in de jaren zeventig, stelt Van de Velde. ,,Het gaat ons om zelfbeschikkingsrecht, dat iedereen zelf moet weten wat hij of zij met zijn lijf doet. We willen ook de vinger leggen op nieuwe ontwikkelingen, zoals de geboortetechnologie. Die maakt het mogelijk om eindeloos aan het lijf van vrouwen te sleutelen.''
Volgens Van de Velde speelt het verschil in positie van mannen en vrouwen in veel maatschappelijke onderwerpen een rol. ,,Dat leidt niet tot een derde feministische golf, maar je ziet wel dat organisaties en individuen in actie komen als er iets gebeurt dat ze niet vinden deugen.''
Rond abortus was er deze zomer in ieder geval veel te doen. De Stichting Femi in Utrecht bond de strijd aan met 'De Schreeuw om leven', een fundamenteel christelijke organisatie die bij de gemeente Utrecht vergunning heeft gevraagd voor een standbeeld ter nagedachtenis aan alle kinderen die door abortus om het leven zijn gekomen. Femi schreef protestbrieven naar de gemeente, ook om de vergunningen, die de gemeente aan De Schreeuw verstrekte voor wakes bij de Utrechtse abortuskliniek, aan de kaak te stellen.
Landelijke bekendheid kreeg het abortusboot-project dat afgelopen juni voor commotie zorgde. Gynaecologe Rebecca Gomperts wilde met die boot naar landen waar abortus verboden is en vrouwen dus geen zelfbeschikkingsrecht hebben, zoals in Ierland. Het project liep stuk op ontbrekende vergunningen.
Volgens Saskia Poldervaart, coördinator vrouwenstudies aan de universiteit van Amsterdam, is internationalisering het kenmerk van de hedendaagse vrouwenbeweging. ,,Er wordt zo gemakkelijk gezegd dat de vrouwenbeweging dood is, maar volgens mij gebeurt er van alles. Belangrijke thema's zijn vrouwenhandel, prostitutie en vrouwenbesnijdenis. De activiteiten zijn, net als de anti-globaliseringsbeweging, gericht op de positie van vrouwen in ontwikkelingslanden. Die activiteiten zijn niet zo zichtbaar in Nederland, maar daarom zijn ze er nog wel. Dat geldt ook voor feministische discussies op internet.''
De opkomst van internet heeft het feminisme nieuw leven ingeblazen, ook in Nederland. De VN-vrouwenconferentie in Beijing in 1995 speelde daarin een belangrijke rol. Daar maakten veel vrouwen voor het eerst kennis met internet. Er was een zaal ingericht met zo'n veertig computers. Iedere deelnemer kreeg een emailadres. ,,Er werd druk gebruik van gemaakt'', zo verhaalt een deelneemster in het blad Opzij. ,,Op de eerste dag kon ik nog een uur internetten, maar al snel waren er wachtlijsten en tijdlimiten. Vrouwen stonden te popelen, het was echt een ontdekking.''
Talrijke internationale discussielijsten waren het gevolg. Maar ook nationale: In 1996 werd de Nederlandse afdeling van de Webgrrls opgezet (www.webgrrls.nl), die tegenwoordig Women on the Web (WOW) heet. Het is een vereniging die beoogt vrouwen vertrouwd te maken met internet. Dat slaat aan: WOW Nederland heeft 4500 leden, waaronder ruim driehonderd 'girls' van onder de achttien jaar. WOW biedt allerlei informatie, maar er zijn ook discussielijsten. Bijvoorbeeld voor vrouwen die hulp nodig hebben bij het opzetten van een website, voor zelfstandig ondernemers en voor journalisten.
Begin dit jaar is de discussielijst 'feminisme' (listserv.surfnet.nl) aan de internetinitiatieven toegevoegd. De discussielijst wordt onderhouden door het Internationaal Informatiecentrum en Archief voor de Vrouwenbeweging (IIAV) in Amsterdam. Voor de lijst hebben zich inmiddels 231 vrouwen aangemeld. Ze hebben het over de definitie van feminisme, over abortus, de dwaze moeders in Argentinië en er worden vacatures bekend gemaakt bij feministische organisaties. Ook wordt er tot actie opgeroepen. Zo is er melding gemaakt van een actie onlangs aan de Universiteit Leiden gericht tegen posters met schaarsgeklede vrouwen. Er is opgeroepen tot het schrijven van brieven schrijven aan de gemeente Utrecht, om het anti-abortus standbeeld van 'De Schreeuw om leven' te verhinderen. En er werd verslag gedaan van een actie van vrouwelijke vredesactivisten vorige maand, die de doorgang naar een radartoren in Volkel blokkeerden.
De populariteit van netwerken via internet past in de tijd: het geeft handen en voeten aan een samenleving die gezamenlijke doelen en solidariteit afwijst, maar wel maatschappelijk betrokken is. Eigenlijk is de discussielijst de moderne variant van de praatgroep uit de jaren zeventig en tachtig.
Toch wordt er ook volop 'in levende lijve' gediscussieerd. In dat opzicht was afgelopen winter beslist een succes-seizoen voor het Nederlandse feminisme. Er bleek enorme belangstelling te zijn voor de conferenties van het feministische tijdschrift Lover rondom een wedstrijd voor het beste feministische manifest, al leverde de wedstrijd zelf uiteindelijk weinig op. Ook de polemiek rondom de uitspraak van hoofdredactrice Cisca Dresselhuys van Opzij, die stelde dat hoofddoeken een teken zijn van vrouwenonderdrukking en dat zij daarom geen vrouwen met hoofddoek aanneemt op haar redactie, zette het feminisme weer even in het middelpunt van de belangstelling. Het jongerencafé The Site puilde uit toen daar een discussie over feminisme en hoofddoeken werd georganiseerd.
Evelien Tonkens, lid van de feministische groep De Harde Kern, is gefascineerd door de run op feministische bijeenkomsten. Want daar staat de tanende belangstelling voor de vrouwenorganisaties die zijn voortgekomen uit de tweede feministische golf in de jaren zeventig tegenover. ,,Ik denk dat er geen belangstelling voor die vrouwenorganisaties meer is omdat ze zich bezighouden met onderwerpen waarover we het al lang eens zijn. Meer kinderopvang, gelijke beloning, financiële zelfstandigheid. Dat weten we nu wel, ook al zijn die zaken nog niet gerealiseerd. Vrouwen willen praten over nieuwe onderwerpen, die in deze tijd passen.''